Instagram

'ปีเตอร์ โครพอทกิน' เจ้าชายรัสเซียผู้ละทิ้งทุกสิ่งเพื่อการปฏิวัติ

ปีเตอร์ โครพอทกิน (Peter Kropotkin) เกิดในตระกูลโครพอทกิน ( (Princes Kropotkin) ) อันเก่าแก่ของรัสเซีย มีฐานะเป็นเจ้าชาย (แบบไม่ได้สืบทอดบัลลังก์) และสืบสายจากราชวงศ์รูริค (Rurikids) ผู้ให้กำเนิดรัสเซีย แต่เขากลับเลือกเส้นทางสายนักปฏิวัติตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 จนถึงสมัยปฏิวัติรัสเซีย แม้จะต้องแลกมาด้วยทุกสิ่งที่เขาเคยมีก็ตาม

บิดาของโครพอทกินส่งเขาไปโรงเรียนทหารองครักษ์เพื่อไต่เต้าเป็นข้าราชการระดับสูง แต่เขากลับสนใจในงานเขียนฝ่ายซ้ายสังคมนิยม-อนาธิปไตย และรู้สึกไม่พอใจกับสถานะขุนนางของตน

เขายังเป็นนักเรียนหัวดี มีความสนใจทั้งธรณีวิทยา วิทยาศาสตร์ ธรรมชาติ และมานุษยวิทยา ระหว่างที่ออกปฏิบัติการสำรวจพื้นที่ในไซบีเรีย โครพอทกินได้ศึกษาพฤติกรรมของชนเผ่าและสัตว์หลายสายพันธุ์อย่างใกล้ชิด ทั้งยังช่วยชี้ข้อผิดพลาดของแผนที่ที่รัฐบาลรัสเซียใช้ ทว่าโครพอทกินกลับปฏิเสธงานข้าราชการตำแหน่งสูงเพื่อไปเข้าร่วมกลุ่มปฏิวัติชาวนากับแรงงาน ต่อมาเขาถูกจับกุมและถูกบิดาสั่งตัดออกจากกองมรดก ทำให้ต้องลี้ภัยไปร่อนเร่ในต่างประเทศอยู่นานหลายสิบปี

ระหว่างลี้ภัย ปีเตอร์ โครพอทกินยังเขียนโต้แย้งกับทฤษฎี 'ดาร์วินทางสังคม' (Social Darwinism) ผ่านหนังสือ 'Mutual Aid : A Factor of Evolution' โดยชี้ว่ามนุษย์และสัตว์เอาตัวรอดได้ไม่ใช่เพราะการแข่งขัน แต่เป็นเพราะการร่วมมือและช่วยเหลือกัน (Mutualism) และการเสียสละ (Altruism) การร่วมมือกันเป็นปัจจัยที่ทำให้มนุษย์วิวัฒนาการมาได้ไกล

นักปฏิวัติผู้นี้ยังเสนอแนวคิด 'อนาธิปไตย-คอมมิวนิสต์' (Anarcho-Communism) ผ่านหนังสือ 'Conquest of Bread' โดยเสนอว่าสังคมคอมมิวนิสต์ที่แท้จริงต้องกระจายอำนาจหรือทำให้เกิดสภาวะปราศจากรัฐเพื่อนำไปสู่สังคมปราศจากอำนาจที่ไม่ชอบธรรม

ปี 1917 โครพอทกินกลับไปรัสเซียหลังเกิดการปฏิวัติ และได้รับการทาบทามให้เป็นที่ปรึกษาพรรคบอลเชวิค แต่เขากลับวิจารณ์พรรคบอลเชวิคว่ารวบอำนาจไว้ที่ศูนย์กลางเหมือนเผด็จการ แทนที่จะกระจายอำนาจและปราบปรามกลุ่มอนาธิปไตย ทำให้วลาดิมีร์ เลนิน (Vladimir Lenin) ผู้นำโซเวียตตำหนิเขาอย่างแรงว่า "ไร้เดียงสาทางการเมือง"

ช่วงบั้นปลายชีวิต นักปฏิวัติชราใช้ชีวิตอย่างยากจนกับภรรยาของเขาในชนบท ก่อนเสียชีวิตด้วยโรคปอดบวมในปี 1921 บนแผ่นดินโซเวียต แม้กลุ่มอนาธิปไตยจะถูกปราบปราม แต่เลนินยังยอมให้พวกเขาแสดงตัวในพิธีฝังศพของโครพอทกินและชูป้ายต่อต้านรัฐบาลบอลเชวิคในที่สาธารณะเป็นครั้งสุดท้าย

ปัจจุบันทฤษฎีการร่วมมือกันในธรรมชาติของปีเตอร์ โครพอทกิน ได้รับการยอมรับในแวดวงพฤติกรรมศาสตร์ รวมไปถึงงานสำรวจทางธรณีวิทยาและภูมิศาสตร์แถบขั้วโลกเหนือ ส่วนงานเขียนทางการเมืองก็กลายเป็นหนังสือที่กลุ่มอนาธิปไตยหรือสังคมนิยมหลายสายต้องหยิบมาอ่าน

ทั้งหมดนี้คือเรื่องราวชีวิตของชายที่เกิดมาพร้อมกับทุกอย่าง แม้จะรับราชการและมีอนาคตสวยหรู แต่กลับเลือกสละทิ้งสิ่งเหล่านั้นด้วยความเชื่อที่ว่ามนุษย์ทุกคนควรมีสิทธิ์มีเสียงเท่ากัน


เรื่อง : อันโตนิโอ โฉมชา
ภาพประกอบ : ชุติมณฑ์ ปทาน

อ้างอิง

https://www.rsb.org.uk/.../2154-who-was-peter-kropothkin
https://www.prlib.ru/en/history/619795
https://www.scientificamerican.com/.../the-prince-of.../
https://theanarchistlibrary.org/.../petr-kropotkin-mutual...

Comments

Latest Article